การจัดการอาการไม่พึงประสงค์จากฉายรังสี


การจัดการอาการไม่พึงประสงค์จากฉายรังสี


โดย รศ.พญ.สุพัตรา  แสงรุจิ

 

 

   การฉายรังสีช่วยให้ ก้อนมะเร็งมีขนาดเล็กลงหรือฝ่อหายไป ลดอาการเจ็บปวด ลดอาการเลือดคั่ง, เลือดออกมาก ลดอาการกดทับหรือกดรัดอวัยวะ ลดอาการอุดตันอวัยวะ

 

อาการไม่พึงประสงค์ระหว่างการได้รับรังสี ขึ้นอยู่กับ : 
     - ตำแหน่งที่รักษา
     - ปริมาณรังสีที่รักษา
     - ปริมาตรเนื้อเยื่อที่รักษา
     - ชนิดของเครื่องมือที่ใช้รักษา
     - ทิศทางการฉายรังสีที่รักษา
     - การรักษาร่วมกับวิธีการรักษาอื่นๆ

 

ฉายรังสีบริเวณศีรษะส่วนบน
ใช้รักษา มะเร็งสมอง  มะเร็งเยื่อหุ้มสมอง  มะเร็งกระจายไปสมอง
อาการไม่พึงประสงค์ของการฉายรังศีรษะส่วนบน


อาการที่พบบ่อย คือ ปวดหัว อาเจียน ผมร่วง มีการป้องกันและรักษาดังนี้ :
     - แพทย์จะให้ยาป้องกันตั้งแต่แรก
     - ปรึกษาแพทย์เจ้าของไข้กรณีที่ยังไม่ได้ให้
     - รับยาลดอาการสมองบวม แก้ปวดหัวและอาเจียน
     - ผมร่วงยังไม่มียาป้องกัน แต่หลังฉายรังสีครบผมจะงอกมาใหม่ ให้นวดเบาๆ ด้วยน้ำมันมะกอก

 

ฉายรังสีบริเวณศีรษะส่วนล่าง ช่องปากและลำคอ
     ใช้รักษาหลายมะเร็ง ได้แก่ มะเร็งในโพรงหลังจมูก  มะเร็งโพรงแก้ม โพรงจมูก  มะเร็งช่องลำคอ  มะเร็งช่องปาก  มะเร็งริมฝีปาก  มะเร็งช่องหู  มะเร็งกล่องเสียง   มะเร็งต่อมไทรอยด์  มะเร็งหลอดอาหารส่วนต้น  มะเร็งผิวหนัง  มะเร็งต่อมน้ำเหลือง  มะเร็งกระจายไปกระดูกคอ  มะเร็งกระจายไปกดไขสันหลังบริเวณกระดูกคอ 


อาการไม่พึงประสงค์การฉายรังสีบริเวณศีรษะส่วนล่าง ช่องปากและลำคอ
     - ผิวแห้ง ดำ (เซลล์ผิวหนังชั้นบนที่ตายแห้ง คือ ขี้ไคล)
     - ผิวหนังพอง เป็นแผล (เกิดจากการเสียดสี)
     - ปากเปื่อย เจ็บปาก เจ็บคอ กลืนลำบาก
     - เสมหะมาก น้ำลายเหนียว

 
การป้องกันอาการไม่พึงประสงค์เมื่อฉายรังสีบริเวณศีรษะส่วนล่าง ช่องปากและลำคอ
   - ทาครีมบำรุงผิวชนิดไม่ระคายเคืองผิวที่ไม่มีโลหะผสม
   - ระหว่างฉายรังสีให้ใส่เสื้อผ้าเนื้อนุ่ม หลวม คอกว้าง แขนกว้าง 
   - บ้วนปากหลังอาหารทุกครั้ง แปรงด้วยแปรงสีฟันนุ่มที่สุด หรืออาจใช้นิ้วถู บ้วนน้ำเกลือ
   - หลังแปรงฟันครั้งสุดท้ายก่อนนอนให้อมน้ำมันงาหรือน้ำมันมะพร้าว 2-3 ช้อนชา กลั้วปากประมาณ 5 นาที แล้วบ้วนทิ้ง
   - ดื่มน้ำสะอาดวันละ 8-10 แก้ว


การดูแลแผลหนังเปิดระหว่างการฉายรังสี
    - พักฉายรังสีชั่วคราว
    - ทำแผลโดยใช้สำลีจุ่มน้ำเกลือ ซับรอบแผลเบาๆ
    - หยอดน้ำเกลือล้างในแผล
    - หากแพทย์สั่งยาใส่แผลให้ ให้หยอดยาลงในแผลเกลี่ยเบาๆ
    - ปิดแผลด้วยผ้าตาข่ายเคลือบล่อน
    - ปิดทับด้วยผ้าก๊อชปลอดเชื้อ
    - ยึดผ้าก๊อชด้วยพลาสเตอร์ ติดกับผิวหนังนอกบริเวณฉายรังสี
    - ทำแผลวันละ 1-2 ครั้ง


การดูแลอาการ ปากเปื่อย เจ็บปาก เจ็บคอ
    - ให้ยาแก้ปวด
    - ให้ยาบำรุงเยื่อบุปาก
    - อมยมชาก่อนรับประทานอาหาร


การดูแลอาการกลืนอาหารลำบาก
    - ให้รับประทานอาหารอ่อนย่อยง่ายหรืออาหารเหลวครบ 5 หมู่ 
    - หากรับประทานทางปากไม่ได้ ให้สอดหลอดให้อาหารเหลวทางจมูกลงกระเพาะ
    - หรือทำการผ่าตัดสอดท่อให้อาหารเหลวผ่านหน้าท้องสู่กระเพาะอาหาร
    - หรือให้อาหารผ่านทางหลอดเลือดดำ

 

ฉายรังสีบริเวณช่องอก
     ใช้รักษา มะเร็งเต้านม   มะเร็งหลอดอาหาร   มะเร็งปอด มะเร็งกระจายไปปอด   มะเร็งต่อมไทรอยด์   มะเร็งต่อมน้ำเหลืองในช่องกลางอก  มะเร็งกระจายไปกระดูกซี่โครงและกระดูกสันหลัง  มะเร็งกระจายไปกดไขสันหลัง  มะเร็งกระดูกสันหลัง   มะเร็งหรือเนื้องอกไขสันหลัง 


อาการไม่พึงประสงค์การฉายรังสีบริเวณช่องอก
     - ผิวแห้ง ดำ 
     - ผิวหนังพอง เป็นแผล อักเสบ ไข้
     - กลืนอาหารเจ็บกลางอก


การรักษา : 
     - พบแพทย์ให้ยาตามอาการ
     - การรักษาอื่นๆ เหมือนการฉายรังสีบริเวณศีรษะและลำคอ

 

ฉายรังสีบริเวณช่องท้อง
     ใช้รักษา มะเร็งหลอดอาหารส่วนล่าง  มะเร็งกระเพาะอาหาร  มะเร็งตับอ่อน  มะเร็งตับ มะเร็งท่อน้ำดี   มะเร็งต่อมน้ำเหลืองในช่องท้อง  มะเร็งไต กรวยไต ท่อไต  มะเร็งกระดูกเอว มะเร็งกระจายไปกระดูกเอว  มะเร็งไขสันหลัง มะเร็งกระจายไปไขสันหลัง


อาการไม่พึงประสงค์การฉายรังสีบริเวณช่องท้อง
    - ผิวแห้ง ดำ 
    - คลื่นไส้ อาเจียน เบื่ออาหาร
    - ปวดท้อง


การรักษา : 
     - พบแพทย์ให้ยาตามอาการ
     - ให้ยาแก้คลื่นไส้อาเจียน ยาเจริญอาหาร ยาแก้ปวดท้อง ลดกรด ช่วยย่อย ขับลม

 

ฉายรังสีบริเวณช่องเชิงกราน
     - มะเร็งปากมดลูก มะเร็งช่องคลอด
     - มะเร็งมดลูก
     - มะเร็งลำไส้ใหญ่ส่วนปลาย
     - มะเร็งกระเพาะปัสสาวะ
     - มะเร็งต่อมลูกหมาก


อาการไม่พึงประสงค์การฉายรังสีบริเวณช่องเชิงกราน
     - ผิวแห้ง ดำ 
     - ปัสสาวะแสบ
     - ท้องเสีย ปวดท้อง
     - ก้นเปื่อยอักเสบ
     - ช่องปัสสาวะอักเสบ


การรักษา : 
   - พบแพทย์ให้ยาตามอาการ
   - ให้ยาแก้ปวดท้อง ยาแก้อักเสบ ยาแก้ท้องเสีย ยาทาแผล

 

 

 

รับข้อมูลยาจีนที่ช่วยทำให้การรักษามะเร็งได้ผลดีและเร็วยิ่งขึ้น คลิกที่นี่ หรือโทร โทร.02-264-2217-9